Nhận tư vấn từ bác sĩ

* Thông tin cần được cung cấp

Cùng mẹ vượt qua giai đoạn trầm cảm sau sinh

Hiện nay tỷ lệ mẹ mắc trầm cảm sau sinh là 15% trong 3 tháng sau sinh và 25% sau khi sinh 12 tháng. Mẹ gặp tình trạng trầm cảm thường có tâm lý lo lắng, có những hành động tiêu cực đối với bản thân và cả bé.

Vậy đâu là nguyên nhân dẫn đến hiện tượng này, làm thế nào để nhận biết và điều trị tình trạng trầm cảm sau sinh? Để tìm kiếm câu trả lời, mẹ hãy dành thời gian theo dõi bài viết sau nhé.

Mẹ đã hiểu gì về trầm cảm sau sinh chưa?

Trầm cảm sau sinh là gì?

trầm cảm sau sinh
Trầm cảm sau sinh “tưởng hiếm nhưng không”, mẹ nào cũng có nguy cơ mắc chứng này nếu không được chăm sóc, quan tâm chu đáo. @parentmap.com

Trầm cảm sau sinh là cụm từ được dùng để mô tả những thay đổi trong cảm xúc và suy nghĩ của phụ nữ sau khi sinh con. Thông thường đây là những cảm giác tiêu cực như lo âu, buồn chán, tuyệt vọng hay mệt mỏi… 

Trầm cảm sau sinh ở mỗi người mẹ không giống nhau. Trầm cảm sau sinh có thể xảy ra ở mức độ nhẹ, vừa hoặc nặng, có thể xuất hiện trong thời gian ngắn (khoảng vài tuần) hoặc kéo dài nhiều tháng, thậm chí hơn thế.

Nguyên nhân gây ra tình trạng trầm cảm

  • Về mặt sinh lý:

Quá trình mang thai làm thay đổi nồng độ estrogen và progesterone – hai hormone sinh sản của mẹ – cụ thể là tăng gấp 10 lần so với bình thường. Sau khi sinh con, 2 loại hormone này sẽ giảm mạnh. Từ đó sẽ có ảnh hưởng và tác động đến việc điều tiết cảm xúc của mẹ. 

Cơ thể mẹ thiếu một số chất do việc kiêng khem trong và sau thai kỳ (ví dụ như sắt, các vitamin nhóm B, omega-3 …). Ngoài ra thiếu ngủ, mất ngủ kéo dài trong thời gian mang thai cũng khiến cơ thể trở nên mệt mỏi, căng thẳng.

  • Về mặt thể chất:

Các mẹ từng có tiền sử trầm cảm sẽ có nguy cơ mắc trầm cảm sau sinh cao hơn từ 3 đến 5 lần so các mẹ bỉm khác. Bên cạnh đó, việc chăm sóc con cả ngày dài cũng dẫn tới tình trạng mệt mỏi, thiếu ngủ thường xuyên từ đó khiến trầm cảm xuất hiện.

Những người có tiền sử bị bệnh tâm lý, hay căng thẳng, lo lắng hoặc còn trẻ tuổi cũng có tỷ lệ mắc trầm cảm sau sinh cao hơn bình thường.

  • Về mặt tâm lý:
trầm cảm sau sinh
Có nhiều nguyên nhân dẫn đến trầm cảm sau sinh, tâm lý là một trong những nguyên nhân thường gặp nhất. @charlestonphysicians.com

Thông thường các mẹ chưa có kinh nghiệm sinh con, chăm con nên thường lo lắng quá mức, từ đó dẫn đến áp lực và trầm cảm. Mâu thuẫn trong gia đình (vợ – chồng, ông – bà, người thân…) cũng là nguyên nhân gây ra gánh nặng tâm lý cho mẹ.

Sau khi sinh, cơ thể mẹ sẽ trong trạng thái mệt mỏi và cần thời gian hồi phục. Do đó nếu trẻ thường xuyên khóc đêm sẽ tạo áp lực cho mẹ và dẫn đến trầm cảm.

Một nguyên nhân khác khiến mẹ dễ rơi vào trạng thái trầm cảm đó là chồng hoặc người thân không phụ giúp chăm con. Lúc này mẹ sẽ có cảm giác không được quan tâm và dần dần sẽ tạo ra cảm xúc tiêu cực, dẫn đến trầm cảm.

Một số biểu hiện của trầm cảm sau sinh

Theo nghiên cứu của Mayo Clinic (Hoa Kỳ), dưới đây là 10 dấu hiệu nhận biết trầm cảm sau sinh phổ biến nhất. Mẹ hãy cùng kiểm tra xem bản thân mình có biểu hiện nào dưới đây không nhé:

  • Cảm xúc thất thường, dễ nóng giận.
  • Tâm trạng buồn bã gần như cả ngày.
  • Có cảm giác khó thở như bị đè nén.
  • Thường xuyên bồn chồn, bất an, lo lắng thái quá.
  • Không muốn trò chuyện, ngại giao tiếp với mọi người xung quanh.
  • Giảm trí nhớ và kém tập trung.
  • Hay bật khóc vì những lý do nhỏ nhặt.
  • Mất ngủ, khó ngủ. 
  • Chán ăn.
  • Luôn trong tình trạng kiệt sức và mất năng lượng.

Nếu có từ 5 triệu chứng trở lên, điều đó có nghĩa là mẹ đang bị trầm cảm sau sinh và nên đến gặp bác sĩ để được điều trị càng sớm càng tốt.

Hầu hết chị em khi mới sinh xong đều trải qua hội chứng “baby blues” – hay khóc lóc, buồn bã, tâm trạng lo lắng thất thường. Khoảng 1/10 mẹ bỉm sữa bị trầm cảm kéo dài nhiều tháng sau khi sinh. Tệ hơn nữa, có khoảng 1/1000 người mẹ sẽ phát triển thành một dạng bệnh trầm trọng hơn gọi là rối loạn tâm thần sau sinh.

Điều trị trầm cảm sau sinh như thế nào?

  • Sử dụng thuốc:

Các loại thuốc chống trầm cảm tác động lên các chất dẫn truyền thần kinh, từ đó giúp điều chỉnh tâm trạng người bệnh tích cực hơn. Mẹ có thể tham khảo các loại thuốc sau:

  1. Thuốc chống trầm cảm 3 vòng: Nhóm thuốc này tác động lên cả nồng độ của serotonin và norepinephrine. Các thuốc phổ biến gồm: Amitriptylin, Clomipramin, Imipramin…Tuy nhiên khi sử dụng loại này mẹ dễ gặp tác dụng phụ là gây buồn ngủ, khô miệng,…
  2. Thuốc ức chế tái hấp thu chọn lọc Serotonin: Gồm các loại thuốc như Fluoxetine, Sertraline, Paroxetine…Các thuốc này dung nạp khá tốt và khá an toàn khi cho con bú.
  3. Ngoài ra còn các loại thuốc khác được sử dụng trong điều trị trầm cảm sau sinh như Selegiline, Mirtazapine, Benzodiazepine…

Lưu ý rằng thuốc chống trầm cảm phải được bác sĩ kê đơn, không nên tự ý sử dụng bừa bãi vì có nhiều tác dụng phụ cho cơ thể và ảnh hưởng đến chất lượng sữa mẹ. Do đó các mẹ nên cẩn thận trước khi muốn điều trị bằng thuốc nhé.

  • Điều trị tâm lý không dùng thuốc:
trầm cảm sau sinh
Trầm cảm sau sinh có thể điều trị được, chỉ cần mẹ chia sẻ với người thương yêu và được hỗ trợ kịp lúc. @scarymommy.com

Khi các triệu chứng trầm cảm còn ở mức độ nhẹ, mẹ nên đi gặp bác sĩ tư vấn tâm lý càng sớm càng tốt. Lúc này mẹ sẽ được trò chuyện, hỗ trợ để vượt qua các khó khăn tâm lý sau khi sinh. 

Ngoài ra, gia đình và người thân, bạn bè cũng đóng vai trò rất quan trọng. Gia đình nên quan tâm, chú ý hơn tới người bệnh, để ý các dấu hiệu bất thường và theo dõi trạng thái, cảm xúc của người mẹ. Ngoài ra người bệnh cũng cần giữ tinh thần thoải mái, thư giãn, nghỉ ngơi, tập luyện thể dục thể thao, giao tiếp với mọi người nhiều hơn để giải tỏa tâm lý.

Phòng tránh trầm cảm sau sinh

Chắc hẳn các mẹ đều không muốn trải qua giai đoạn khủng hoảng này. Vậy nên những cách dưới đây phần nào sẽ giúp bạn trang bị kỹ năng để phòng tránh trầm cảm sau sinh hiệu quả.

  • Tìm hiểu kiến thức nuôi con
mẹ tắm cùng bé
Khi tinh thần mạnh khỏe và biết yêu thương mình, mẹ mới có thể chăm sóc bé tốt nhất. @Internet

Đối với những ai lần đầu làm mẹ, mọi thứ đều rất mới mẻ và cần thời gian để thích nghi. Cuộc sống của chị em sau sinh chắc chắn sẽ đảo lộn, quỹ thời gian cho bản thân cũng ít đi. Chính vì thế không ít người cảm thấy việc này là quá sức dẫn đến lo lắng, buồn bã. 

Cảm xúc vui buồn thất thường khó tránh khỏi, nhưng nếu được trang bị kỹ kiến thức làm mẹ, nuôi con chắc chắn bạn sẽ có tinh thần vững vàng hơn để chào đón thiên thần nhỏ ra đời.

  • Hãy thư giãn

Theo tiến sĩ Diane Sanford tại trường ĐH St. Louis, mẹ bỉm sữa nên dành thời gian ít nhất 15 phút mỗi ngày để thư giãn. Dù là chỉ hít thở sâu, thiền hay ngâm mình trong bồn tắm, những cách này đều giúp mẹ vượt qua áp lực tốt hơn những người không dành thời gian để thư giãn và chăm sóc bản thân.

  • Cố gắng ngủ đủ giấc
bố mẹ ngủ cùng bé
Ngủ đủ giấc luôn quan trọng trong mọi giai đoạn kể cả trước hay sau sinh. Mẹ có thể tìm sự hỗ trợ của người thân trong việc chăm sóc bé để có thể ngủ đủ giấc. @Internet

Một điều rất quan trọng khi chăm con những tháng đầu đời đó là đừng bỏ lỡ giấc ngủ của chính bạn nhé. Bất kỳ bà mẹ nào cũng đều được khuyên là hãy tranh thủ chợp mắt khi con ngủ thì mới có sức để chăm sóc con vào ban đêm. Nhưng trên thực tế nhiều người lại tranh thủ làm những việc khác trong khi rảnh. 

TS. Michael O’Hara trường Đại học Iowa chỉ ra rằng, nếu cố gắng ngủ đủ giấc thì mẹ sẽ ít có nguy cơ mắc trầm cảm hơn. Một cách giải quyết khác là mẹ có thể nhờ người thân trong nhà trông bé hộ để bản thân có thể ngủ lấy sức.

  • Tập thể dục
mẹ tập yoga cùng bé
Yoga là phương pháp được khuyến khích để các mẹ vừa thư giãn, vừa mau chóng lấy lại cân bằng và vóc dáng. @Internet

Tập thể dục nhẹ nhàng không chỉ giúp mẹ lấy lại vóc dáng sau sinh mà còn khiến tâm trạng thoải mái hơn. “Đi bộ với tốc độ nhanh, tận hưởng không khí trong lành, nhìn ngắm cỏ cây hoa lá có thể cải thiện tâm trạng của bạn”, Tiến sĩ tâm lý Karen Rosenthal ở Connecticut, Mỹ đưa ra lời khuyên.

Lưu ý là không nên tập những môn thể thao vận động mạnh như aerobics vì chỉ khiến cơ thể mẹ mệt mỏi và mất sức hơn.

  • Không nên đặt áp lực lên bản thân

Sau khi sinh, chắc chắn nhiều người sẽ gặp tình trạng nhớ trước quên sau và đó là điều hoàn toàn bình thường. Nếu không muốn bản thân rơi vào trạng thái trầm cảm, bạn hãy suy nghĩ đơn giản rằng ai cũng sẽ có lúc sai lầm, thiếu sót khi làm mẹ. Không nên kỳ vọng quá nhiều hay tự đặt áp lực lên chính mình vì điều này sẽ giúp bạn chống lại trầm cảm mạnh mẽ hơn.

  • Nhờ người thân giúp đỡ

Mỗi khi cảm thấy bản thân trở nên quá tải và mệt mỏi vì công việc chăm con, mẹ nên chủ động nhờ người thân giúp đỡ như trông con hộ, phụ làm việc nhà… Thời gian còn lại mẹ có thể nghỉ ngơi, giữ tinh thần thoải mái để tránh gặp căng thẳng dẫn đến trầm cảm.

  • Đừng quên chia sẻ

Thẳng thắn nói chuyện, chia sẻ những tâm tư cùng chồng hoặc người thân sẽ giúp phụ nữ sau sinh vơi bớt áp lực và gánh nặng tâm lý khi làm mẹ.

bố mẹ chơi cùng bé
Chồng sẽ là người đứng cùng “chiến tuyến” với mẹ để cùng chia sẻ những khó khăn khi lần đầu làm mẹ. @Loan Hoàng
  • Sắp xếp lại thời gian biểu trong ngày

Việc có con khiến cho cuộc sống của chị em bị đảo lộn. Mọi việc dường như chỉ xoay quanh chuyện ăn ngủ của bé. Một lời khuyên lúc này là thay vì giữ các thói quen cũ, mẹ hãy cố gắng điều chỉnh lại thời gian làm những việc cá nhân, một vài sở thích hàng ngày để thích nghi dần với cuộc sống mới.

  • Tham gia hội nhóm dành cho mẹ bỉm sữa

Trầm cảm sau sinh sẽ càng nặng nề hơn nếu người mẹ không giao tiếp. Bạn có thể tham gia vào các câu lạc bộ, hội nhóm trên mạng xã hội dành cho các bà mẹ để hiểu rằng không chỉ mình bạn đối mặt với áp lực, sự thay đổi từ khi có con. Chia sẻ và thấu hiểu sẽ giúp bạn giải tỏa sự căng thẳng.

  • Lạc quan

Nuôi con chỉ vất vả trong một thời gian ngắn và khi con bạn sẽ lớn, bạn sẽ trở lại với công việc của mình. Việc ở nhà chăm con chỉ là tạm thời, và bạn sẽ có nhiều thời gian hơn cho bản thân trong tương lai, có thể làm nhiều dự định và kế hoạch khác. Do đó đừng quá căng thẳng nhé.    

Vài điều nho nhỏ nữa

Khi người vợ bị trầm cảm sau sinh có thể ảnh hưởng đến cả người chồng (ít nhất 50%) và thậm chí gây ảnh hưởng xấu đến sự phát triển tâm lý của em bé. Khi có dấu hiệu trầm cảm, hãy mạnh dạn nói ra với người thân, gia đình và dành thời gian điều trị tâm lý trước khi dẫn đến tình trạng tệ hơn.

Khi điều trị với bác sĩ, trong một số trường hợp bạn sẽ cần đến thuốc. Một số thuốc chống trầm cảm khá an toàn cho người mẹ mới sinh và đang cho con bú. Do đó, dựa vào tình trạng sức khỏe của bạn mà bác sĩ sẽ chọn một loại thuốc phù hợp nhất và an toàn cho em bé đang bú mẹ.

Khi nào mẹ nên đến gặp bác sĩ? Chúng ta đều biết nếu không được điều trị, trầm cảm sau sinh có thể gây nguy hiểm cho cả mẹ và con. Vì thế mẹ cần tới bác sĩ trợ giúp khi:

  • Có sự thay đổi về tâm lý kéo dài trên 2 tuần.
  • Không thể làm việc, sinh hoạt như bình thường.
  • Mất tập trung, không thể xử lý các tình huống hàng ngày.
  • Có ý nghĩ làm tổn thương bản thân hoặc con. 
  • Cảm thấy thực sự lo lắng, sợ hãi và hoảng loạn hầu như cả ngày.

Colosmom mong rằng với những chia sẻ trên đã phần nào cung cấp cho mẹ một số thông tin về trầm cảm sau sinh. Để quá trình điều trị trầm cảm sau sinh hiệu quả, tốt nhất cần có sự kết hợp của nhiều biện pháp khác nhau như sử dụng thuốc chống trầm cảm, tư vấn tâm tâm lý từ bác sĩ chuyên khoa và sự hỗ trợ từ phía gia đình. Hãy lạc quan, hãy chia sẻ để cùng chống lại trầm cảm sau sinh, mẹ nhé!